Kan de overheid de golf sturen?
Anticyclisch en procyclisch.
Schommelingen in de conjunctuur zijn niet fijn. Bij hoogconjunctuur kan hoge inflatie ontstaan, bij laagconjunctuur hoge werkloosheid. Je leert hoe de overheid de golf kan dempen of juist versterken, wat dat doet met het overheidssaldo en welke stabilisatoren automatisch werken. Daarna leer je het verschil tussen groei via de structuur- en de conjunctuurzijde uitleggen.
Waarom de golf dempen?
De overheid wil de conjunctuurschommelingen tegengaan.
Hoge inflatie. Dat is slecht voor de internationale concurrentiepositie en voor het vertrouwen in geld.
Hoge werkloosheid, met hogere uitkeringen en lagere belastinginkomsten.
Bedrijven hebben baat bij een stabiele toekomst. De risico’s van investeren zijn dan kleiner.
Anticyclisch en procyclisch beleid
De overheid beweegt tegen de conjunctuur in en dempt de schommelingen. Volgens de econoom Keynes hoort de overheid dit te doen.
De overheid beweegt mee met de conjunctuur en versterkt de schommelingen. Bijvoorbeeld: bezuinigen in een laagconjunctuur, of extra uitgeven in een hoogconjunctuur.
Anticyclisch beleid in de praktijk
| Doel | Maatregelen | |
|---|---|---|
| Hoogconjunctuur | oververhitte economie afremmen | belastingen ↑ · overheidsuitgaven ↓ |
| Laagconjunctuur | economie stimuleren | belastingen ↓ · overheidsuitgaven ↑ |
In een laagconjunctuur verlaagt de overheid de belastingen. Is dat anticyclisch of procyclisch?
Uitwerking
Anticyclisch. Het besteedbaar inkomen stijgt, waardoor de bestedingen stijgen. Dat gaat tegen de daling van de conjunctuur in.
In een laagconjunctuur bezuinigt de overheid om het tekort klein te houden. Leg uit dat dit procyclisch werkt.
Uitwerking
In een hoogconjunctuur verhoogt de overheid de uitgaven aan infrastructuur. Wat is het risico?
Uitwerking
De bestedingen stijgen nog verder boven de productiecapaciteit. De overbesteding en dus de inflatie nemen toe. Het beleid werkt procyclisch.
Gevolgen voor het overheidssaldo
Anticyclisch beleid heeft gevolgen voor de schatkist.
| Beleid | Gevolg voor het saldo | |
|---|---|---|
| Hoogconjunctuur | belastingen ↑ en uitgaven ↓ | het overheidssaldo verbetert (stijgt) |
| Laagconjunctuur | belastingen ↓ en uitgaven ↑ | het overheidstekort stijgt |
Leg uit dat anticyclisch beleid in een laagconjunctuur het overheidstekort vergroot.
Uitwerking
Automatische stabilisatoren
Naast actief ingrijpen zijn er ook mechanismen die de conjunctuur vanzelf afvlakken, zonder dat de overheid een besluit neemt.
Door het progressieve belastingstelsel betalen mensen met een hoger inkomen naar verhouding meer belasting. Daardoor worden de bestedingen afgeremd.
Wie werkloos wordt, krijgt een uitkering en blijft besteden. Door het progressieve stelsel betalen mensen met een lager inkomen naar verhouding minder belasting.
Groei: structuur of conjunctuur?
Economische groei kan via twee kanten ontstaan. Op het examen moet je aangeven welke kant bedoeld wordt.
- De productiecapaciteit vergroten
- Kwaliteit en kwantiteit van de productiefactoren verbeteren (KANO)
- Arbeidsproductiviteit en loonkosten per product
Zie I1
- De bestedingen laten toenemen
- Consumenten, bedrijven, overheid en buitenland
- Over- en onderbesteding verklaren
Zie I2
- 2p = 2 pijlen. Je verdient elk punt met één stap in de keten.
- Elke schakel heeft een richting: stijgt / daalt · neemt toe / af · verbetert / verslechtert.
- Signaalwoorden: door … · waardoor … · hierdoor … · dit leidt tot … · als gevolg daarvan …
“Een hoger minimumuurloon zorgt voor meer economische groei.”
Dit herhaalt alleen de stelling. Hoe gaat X naar Y?
“Door een hoger minimumuurloon stijgt het besteedbaar inkomen, waardoor de consumptie stijgt. Hierdoor stijgt de productie / het bbp.”
Econoom 1: “Een hoger minimumuurloon kan leiden tot meer economische groei.” Leg uit. (2p) Examen 2025 · vraag 1
Uitwerking
Econoom 2: “Een hoger minimumuurloon kan leiden tot een verslechtering van de Nederlandse internationale concurrentiepositie.” Leg uit. (2p) Examen 2025 · vraag 2
Uitwerking
Leg uit dat lagere belastingtarieven op arbeidsinkomen via de structuurzijde kunnen leiden tot hogere economische groei. (2p) Examen 2026 · vraag 11
Structuur = aanbodkant: het gaat om de productiecapaciteit.
Uitwerking
Route A
Route B
Leg uit dat lagere belastingtarieven op arbeidsinkomen via de conjunctuurzijde kunnen leiden tot hogere economische groei. (2p) Examen 2026 · vraag 12
Conjunctuur = vraagkant: het gaat om de bestedingen.
Uitwerking
In één oogopslag
| 01 | Anticyclisch: tegen de golf in, dempt de schommelingen | Keynes |
| 02 | Procyclisch: met de golf mee, versterkt de schommelingen | bezuinigen in laagconjunctuur |
| 03 | Hoogconjunctuur afremmen | belasting ↑ · uitgaven ↓ · saldo verbetert |
| 04 | Laagconjunctuur stimuleren | belasting ↓ · uitgaven ↑ · tekort stijgt |
| 05 | Automatische stabilisatoren | progressieve belasting · uitkeringen |
| 06 | Structuurzijde = productiecapaciteit, conjunctuurzijde = bestedingen | 2p = 2 pijlen |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
Ook handig: De begroting reageert vanzelf, stap 5: Automatische stabilisatoren →
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute