Wat kan een land maken?
De structuurzijde.
De economie van een land kun je op twee manieren bekijken: wat een land kan produceren (de structuurzijde) en hoeveel er wordt besteed (de conjunctuurzijde). Op deze pagina gaat het om de structuurzijde: de productiecapaciteit, de productiefactoren en de loonkosten per product.
Productiecapaciteit en productiefactoren
De productiecapaciteit is wat een land maximaal kan produceren. De werkelijke productie kan lager zijn. De hoogte hangt af van de hoeveelheid en de kwaliteit van de productiefactoren.
| Wat is het? | Beloning | |
|---|---|---|
| Kapitaal | door mensen gemaakte hulpmiddelen: gebouwen, machines, gereedschap, transportmiddelen | rente en huur |
| Arbeid | de inzet van werknemers | loon |
| Natuur | natuurlijke hulpbronnen: grond, grondstoffen, klimaat, ligging | pacht (of onderdeel van de winst) |
| Ondernemerschap | iemand met goede ideeën die risico neemt en de andere factoren combineert | winst |
- de werkgelegenheid stijgt
- de kwaliteit van de beroepsbevolking stijgt
- bedrijven investeren
- de concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland verbetert
- ze hogere verkopen verwachten
- de rente laag is (investeringen worden vaak geleend)
- loonkosten stijgen ten opzichte van de kapitaalkosten
- nieuwe technologie de kosten per stuk verlaagt
- de overheid subsidie of belastingkorting geeft
De verhouding tussen kapitaal en arbeid neemt toe. De productie wordt kapitaalintensiever en de arbeidsproductiviteit stijgt.
Een fabriek vervangt 10 werknemers door 5 robots. Een supermarkt zet zelfscankassa’s neer.
De verhouding tussen kapitaal en arbeid blijft gelijk. De productie groeit, maar de arbeidsproductiviteit verandert in principe niet.
Een fabriek koopt 10 nieuwe machines en neemt 10 extra werknemers aan.
Een fabriek koopt een nieuwe machine. De oude machine maakte 400 producten per uur met 3 werknemers, de nieuwe maakt er 500 met 3 werknemers. Dat is een diepte-investering: de productie wordt kapitaalintensiever en de arbeidsproductiviteit stijgt van 133 naar 167 producten per werknemer per uur.
Voor de extra productie koopt het bedrijf ook een extra vrachtwagen, met een chauffeur, die net zoveel vervoert als de andere. Dat is een breedte-investering: er komt kapitaal én arbeid bij, de productiviteit per chauffeur blijft gelijk.
Arbeidsproductiviteit en loonkosten per product
De arbeidsproductiviteit (apt) is wat een werknemer in een bepaalde periode produceert. De loonkosten per product bepalen voor een groot deel hoe goed een bedrijf kan concurreren. Voor een land met hoge lonen zoals Nederland is een hoge arbeidsproductiviteit daarom belangrijk.
Een bedrijf heeft 20 mensen in dienst met een gemiddeld loon van € 45.000 per jaar. In 2021 produceren ze 30.000 producten. In 2022 stijgt het loon met 1% en de arbeidsproductiviteit met 2%. In 2023 koopt het bedrijf nieuwe machines, waardoor er minder werknemers nodig zijn.
Bereken de loonkosten per product in 2021.
Uitwerking
loonkosten per product = 900.000 / 30.000 = 30
Zijn de loonkosten per product in 2022 gestegen of gedaald? Verklaar zonder berekening.
Uitwerking
Gedaald. Het loon stijgt minder hard (1%) dan de arbeidsproductiviteit (2%).
Is de investering in 2023 een breedte- of diepte-investering?
Uitwerking
Diepte-investering. Er komt kapitaal bij en er gaat arbeid af, dus de verhouding tussen kapitaal en arbeid neemt toe.
Fabriek X maakte in 2024 100.000 producten met 40 werknemers, en in 2025 115.500 producten met 42 werknemers. Bereken de procentuele verandering van de arbeidsproductiviteit.
Uitwerking
2025: 115.500 / 42 = 2.750
(2.750 − 2.500) / 2.500 × 100% = 10%
Pickup produceert 6 miljoen stuks met 50 fulltimers en 60 parttimers (50%). Een fulltimer verdient € 26.000 bruto per jaar, parttimers naar rato. Bereken a) de apt per arbeidsjaar, b) de loonkosten per product, c) hoeveel parttimers ontslagen worden als de apt met 10% stijgt en de productie met 4,5%.
Uitwerking
a) 6.000.000 / 80 = 75.000 stuks
b) 26.000 × 80 = 2.080.000 → 2.080.000 / 6.000.000 = 0,35
c) nieuwe apt = 75.000 × 1,1 = 82.500
nieuwe productie = 6.000.000 × 1,045 = 6.270.000
nodig = 6.270.000 / 82.500 = 76 arbeidsjaren
(80 − 76) × 2 = 8 parttimers
CleanTech (examenniveau) · In 2025 maken 40 werknemers 12.000 warmtepompen, in 2026 maken 42 werknemers er 13.125. Het loon stijgt met 7,1%. Bereken a) het indexcijfer van de apt in 2026 (2025 = 100), b) de procentuele verandering van de loonkosten per product. c) Leg uit wat dit betekent voor de concurrentiepositie als concurrenten hun prijs gelijk houden.
Uitwerking
b) 107,1 / 104,2 × 100 = 102,8 → +2,8%
c) De productiekosten per warmtepomp stijgen met 2,8%. CleanTech moet de prijs verhogen, waardoor het relatief duurder wordt, of genoegen nemen met een lagere winstmarge. De concurrentiepositie verslechtert.
Structuurbeleid
Structuurbeleid is beleid van de overheid dat de productiecapaciteit van een land vergroot. Het werkt op de lange termijn. Dit onderwerp komt vaak terug op het examen.
| Maatregelen | |
|---|---|
| Arbeid · kwantiteit | AOW-leeftijd, onderwijsregels, belastingen voor werkenden en niet-werkenden, regels voor expats, kinderopvangtoeslag |
| Arbeid · kwaliteit | onderwijs en studiefinanciering, subsidies en fiscale regelingen voor bijscholing en opleidingen |
| Kapitaal | subsidies, fiscale aftrekposten, loonbeleid (hoogte minimumloon) |
| Natuur | milieuheffingen, milieusubsidies, uitkoop van bedrijven (zoals boeren) |
| Ondernemerschap | regelgeving en fiscale maatregelen |
In één oogopslag
| 01 | Productiecapaciteit = maximale productie, bepaald door de productiefactoren | KANO |
| 02 | Diepte-investering: kapitaal/arbeid stijgt, apt stijgt | breedte: apt gelijk |
| 03 | Loonkosten per product | loonkosten / productie |
| 04 | Verandering loonkosten per product | % loon − % apt |
| 05 | Structuurbeleid vergroot de productiecapaciteit | lange termijn |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute