▶ Oefen in de leerrouteOefenI · GOEDE TIJDEN, SLECHTE TIJDEN / I11← Domeinen
Centraal examen economie · Goede tijden, slechte tijden

Waarom kopen buitenlanders
onze producten?

De internationale concurrentiepositie is hoe goed de prijs-kwaliteitverhouding van onze producten is ten opzichte van het buitenland. Je leert wat die positie bepaalt, rekenen met loonkosten per product, en het verschil uitleggen tussen een tijdelijke en een structurele oplossing.

havoDomein I · Goede tijden, slechte tijdenI11
AWat bepaalt de concurrentiepositie?BLoonkosten per product
A

Wat bepaalt de concurrentiepositie?

Loonkosten per product

lonen versus arbeidsproductiviteit

Inflatie

lager dan in het buitenland is beter

Kennis en innovatie

betere kwaliteit, hogere productiviteit

Infrastructuur

Rotterdam, Schiphol, wegen

Belastingen

een lagere winstbelasting geeft lagere kosten

Tijdelijk of structureel? Loonmatiging helpt maar tijdelijk: de lonen kunnen niet blijvend achterblijven. Innovatie verbetert de concurrentiepositie structureel.

Examenvraag

Leg uit hoe door innovatie het tekort op de lopende rekening van de VS wél structureel opgelost kan worden. (2p) Examen 2021-II

Uitwerking
innovatie→arbeidsproductiviteit ↑→concurrentiepositie ↑→export ↑ · import ↓→tekort lopende rekening ↓
ZO SCHRIJF JE HET OPDoor innovatie wordt de arbeidsproductiviteit hoger, waardoor de internationale concurrentiepositie verbetert (1). Dit leidt tot meer export / minder import, waardoor het tekort op de lopende rekening daalt (1).
B

Loonkosten per product

index loonkosten per product = index lonen ÷ index arbeidsproductiviteit × 100
Voorbeeld

110 ÷ 105 × 100 = 104,8. Lonen +10% en productiviteit +5% geeft loonkosten per product +4,8%.

lonen stijgen sneller dan productiviteit→loonkosten per product ↑→hogere prijzen dan buitenland→concurrentiepositie ↓→export ↓

Op lange termijn verplaatsen bedrijven hun productie naar landen met lagere loonkosten per product.

Zelf oefenen

Tabel 3 · Indexcijfers 2025 (2020 = 100)
NederlandDuitslandItalië
Uurlonen118115112
Arbeidsproductiviteit108110101
6

Bereken in welk land de loonkosten per product het sterkst zijn gestegen. 2p

Uitwerking
NL: 118 ÷ 108 × 100 = 109,3
DE: 115 ÷ 110 × 100 = 104,5
IT: 112 ÷ 101 × 100 = 110,9
Italië: +10,9%
7

Leg uit hoe deze ontwikkeling de concurrentiepositie van Italiaanse bedrijven verslechtert. 2p

Uitwerking
ZO SCHRIJF JE HET OPDe kosten per product stijgen sneller dan in andere landen, waardoor Italiaanse producten relatief duurder worden. Buitenlandse kopers kiezen daardoor vaker voor goedkopere concurrenten, dus de export daalt.
8

Een econoom: “Loonmatiging helpt maar tijdelijk. Innovatie is de structurele oplossing.” Leg uit hoe innovatie de concurrentiepositie structureel kan verbeteren. 2p

Uitwerking
ZO SCHRIJF JE HET OPInnovatie verhoogt de arbeidsproductiviteit en/of de kwaliteit, waardoor de loonkosten per product dalen en de prijs-kwaliteitverhouding verbetert. Daardoor stijgt de export blijvend.
Samenvatting

In één oogopslag

01Concurrentiepositie = prijs-kwaliteitverhouding t.o.v. het buitenlandloonkosten · inflatie · innovatie · infrastructuur
02Index loonkosten per productindex lonen ÷ index apt × 100
03Loonkosten per product ↑ → concurrentiepositie ↓export ↓
04Loonmatiging helpt tijdelijk, innovatie structureelapt ↑ · kwaliteit ↑
OEFEN DIT IN DE BUNDEL

Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.

Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.

HAVO · LEERROUTEGroei verklarenBegint bij stap 4 van 10: Loonkosten per productOefen dit in de leerroute →

De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute