Wie betaalt
jouw pensioen?
Het Nederlandse pensioen rust op drie pijlers. Je leert het verschil tussen het omslagstelsel en kapitaaldekking, wat vergrijzing en een lage rente daarmee doen, en rekenen met de dekkingsgraad.
Het pensioen in drie pijlers
basispensioen voor iedereen · omslagstelsel · volksverzekering
werkgever en werknemer leggen premie in bij een pensioenfonds · kapitaaldekking: premies worden belegd
lijfrente, levensverzekering, zelf beleggen · vrijwillig, vooral voor zzp’ers · kapitaaldekking
Omslag of kapitaaldekking?
Gevoelig voor vergrijzing: minder werkenden per AOW’er → hogere premie, lagere AOW of hogere AOW-leeftijd. Verplichte solidariteit tussen generaties.
Gevoelig voor rente en beurs: lage rente → vermogen groeit traag en toekomstige verplichtingen worden duurder → dekkingsgraad daalt.
premies omhoog → werkenden minder koopkracht · of AOW omlaag of later → ouderen minder
vermogen groeit langzaam · verplichtingen worden duurder → dekkingsgraad daalt
korten: ouderen minder bestedingen · uitstellen: risico naar jongere generaties
De AOW-leeftijd gaat omhoog. Door de vergrijzing verslechtert de betaalbaarheid van de AOW; de AOW-leeftijd wordt gekoppeld aan de levensverwachting. a) Is de AOW een omslag- of kapitaaldekkingsstelsel? (1p) b) Leg uit dat een hogere AOW-leeftijd de betaalbaarheid verbetert. (2p) Examen 2025-I
Uitwerking
a) Omslagstelsel: de premies van werkenden nu betalen de AOW van ouderen nu.
b) Mensen werken langer en betalen langer premie: inkomsten ↑ (1). Ze krijgen korter AOW: uitgaven ↓ (1).
Zelf oefenen
Vul in: “De AOW wordt betaald via het …(1)…: de premies van werkenden gaan direct naar de …(2)…. Bij een bedrijfspensioen werkt het …(3)…: de premies worden …(4)…, en daaruit wordt later jouw pensioen betaald.” 2p
Uitwerking
(1) omslagstelsel · (2) gepensioneerden · (3) kapitaaldekkingsstelsel · (4) belegd
Leg uit welk dilemma de vergrijzing veroorzaakt bij het omslagstelsel. 2p
Uitwerking
Door de vergrijzing komen er meer AOW’ers en relatief minder werkenden die premie betalen (1). Dilemma: de premie voor werkenden moet omhoog (minder koopkracht nu) of de AOW-uitkering moet omlaag of later ingaan (minder voor ouderen) (1).
Leg uit waarom een lage rente een probleem is voor pensioenfondsen. 2p
Uitwerking
Bij een lage rente groeit het belegde vermogen minder snel (1). Bovendien is er nu meer geld nodig om later dezelfde uitkering te kunnen betalen (de toekomstige verplichtingen worden hoger gewaardeerd), dus moeten premies omhoog of uitkeringen omlaag (1).
Een pensioenfonds heeft € 450 miljard vermogen en € 500 miljard aan verplichtingen. Bereken de dekkingsgraad en het tekort. 2p
Uitwerking
tekort: 500 − 450 = € 50 miljard (1)
Leg uit hoe een hogere AOW-leeftijd de inkomsten én de uitgaven van de overheid beïnvloedt. 2p
Uitwerking
Inkomsten: mensen werken langer en betalen dus langer belasting en premies (1). Uitgaven: de AOW wordt korter uitgekeerd (1).
Leg uit dat het betalen van pensioenpremie ruilen over de tijd is. 2p
Uitwerking
De werknemer betaalt nu premie en kan dat geld nu dus niet besteden (1). In ruil daarvoor ontvangt hij later een pensioenuitkering: consumptie nu wordt geruild tegen consumptie later (1).
In één oogopslag
| 01 | AOW · bedrijfspensioen · zelf regelen | drie pijlers |
| 02 | Omslag: werkenden nu → ouderen nu | gevoelig voor vergrijzing |
| 03 | Kapitaaldekking: eigen premies belegd | gevoelig voor rente en beurs |
| 04 | Dekkingsgraad | vermogen ÷ verplichtingen |
| 05 | Hogere AOW-leeftijd | inkomsten ↑, uitgaven ↓ |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute