Wat kiest een bedrijf,
en waarom?
Een producent kiest prijs en afzet op basis van zijn doelstelling. Je leert maximale winst en maximale omzet aflezen in een grafiek of tabel, de winst arceren, en uitleggen hoe een monopolist prijsdiscriminatie gebruikt en hoe aanbieders in een duopolie handelen.
Doelstellingen
MO = MK
MO = 0
TO = TK (P = GTK)
groot worden, blijven bestaan
Integrale benadering: TO en TK
- Maximale winst waar de afstand TO − TK het grootst is: q = 40 (€ 3.200 − € 2.800 = € 400).
- De snijpunten (q = 20 en q = 60) zijn de break-evenpunten.
- Bij een tabel: maximale winst bij het grootste verschil TO − TK, maximale omzet bij de hoogste TO.
Lijntje (break-even-afzet 8.000 schriften, zie D5) overweegt een fabriek in België met dezelfde kosten en prijs. Daar verwacht het 6.000 schriften per maand te verkopen. Moet Lijntje deze markt betreden? 2p
Uitwerking
De break-even-afzet is 8.000 schriften; de verwachte afzet in België is maar 6.000 (1). Lijntje haalt de break-even-afzet niet en maakt dus verlies: het moet deze markt niet betreden (1).
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| TO (× € 1.000) | 55 | 100 | 135 | 160 | 170 | 165 |
| TK (× € 1.000) | 40 | 60 | 80 | 100 | 120 | 140 |
Bij hoeveel bezoekers per week maakt het theater maximale winst? 1p
Uitwerking
4.000 bezoekers: daar is TO − TK het grootst (160 − 100 = 60 × € 1.000).
Bij hoeveel bezoekers per week is de omzet maximaal? 1p
Uitwerking
5.000 bezoekers: daar is de TO het hoogst (€ 170.000).
Volkomen concurrentie: MO = MK
- Zolang MO > MK levert een extra product meer op dan het kost: doorgaan.
- Zodra MK > MO kost een extra product meer dan het oplevert: stoppen.
- Bij volkomen concurrentie is P = GO = MO: een horizontale lijn.
- Zoek MO = MK: dat geeft q.
- Omhoog naar de prijs. Bij een monopolie lees je P af op de GO-lijn.
- Zoek de GTK bij die q.
- Arceer de rechthoek: breedte q, hoogte P − GTK.
Teken in figuur 3 de MO-lijn van één teler. 1p
Uitwerking
Een horizontale lijn op de hoogte van de marktprijs, € 40 (P = GO = MO).
Bij welke afzet maakt een teler maximale winst? Leg uit waarom juist daar. 2p
Uitwerking
q = 20 (× 100 kisten), het snijpunt van MO en MK (1). Tot q = 20 levert elke extra kist meer op (MO) dan hij kost (MK); daarna kost elke extra kist meer dan hij oplevert (1).
Arceer de totale winst bij maximale winst. 2p
Uitwerking
De rechthoek van q = 0 tot q = 20, tussen P = € 40 en de GTK bij q = 20 (€ 25).
Bereken de totale winst van één teler per week. 1p
Uitwerking
Alle telers zijn gelijk. Hoeveel telers zijn er op deze markt actief? (marktevenwicht: 2.000 × 100 kisten) 1p
Uitwerking
Leg uit waarom er op langere termijn telers toetreden en wat dit doet met de marktprijs. 2p
Uitwerking
De telers maken winst en er zijn geen toetredingsdrempels, dus nieuwe telers gaan ook tomaten verbouwen (1). Het marktaanbod stijgt (aanbodlijn naar rechts), waardoor de prijs daalt (1).
Bij welke prijs stopt de toetreding (bedrijfstakevenwicht)? 1p
Uitwerking
€ 20: het laagste punt van de GTK (q = 10; MO = MK = GTK, de winst is nul).
Monopolie
- De vraaglijn is de prijsafzetlijn: GO = P.
- MO ligt onder GO: om één extra product te verkopen, moet de prijs voor álle kopers omlaag.
- Maximale omzet: MO = 0 (q = 50, P = € 50).
- Maximale winst: MO = MK bij q = 40. Prijs aflezen op de GO-lijn: P = € 60 (niet € 20!). GTK = € 40.
- Winst = (60 − 40) × 40.000 = € 800.000 per week.
Welke prijs vraagt Waddenlijn bij maximale winst? Licht toe hoe je dit afleest. 2p
Uitwerking
MO = MK bij q = 25 (× 1.000 overtochten) (1). Recht omhoog naar de GO-lijn: P = € 35 (1).
Arceer de totale winst bij maximale winst. 2p
Uitwerking
De rechthoek van q = 0 tot q = 25, tussen P = € 35 en de GTK bij q = 25 (€ 20).
Bereken de totale winst van Waddenlijn per maand. 1p
Uitwerking
Arceer met een tweede kleur het consumentensurplus bij maximale winst. 1p
Uitwerking
De driehoek tussen de GO-lijn en de prijs van € 35, van q = 0 tot q = 25 (blauw in de figuur bij vraag 32).
Bij welke afzet zou de omzet maximaal zijn? 1p
Uitwerking
q = 30 (× 1.000): daar is MO = 0.
Prijsdiscriminatie, differentiatie en duopolie
Alleen verbaal en grafisch.
Verschillende prijzen voor hetzelfde product aan verschillende groepen.
- Hoog tarief: wie veel wil betalen, betaalt meer: consumentensurplus wordt winst.
- Laag tarief: extra kopers die bij de gewone prijs niet kwamen: extra omzet.
- Voorwaarden: groepen te scheiden, verschillende betalingsbereidheid, doorverkoop onmogelijk.
- merk, reclame en uitstraling
- service, locatie, kwaliteit
- doel: een eigen klantenkring, zodat je de prijs iets hoger kunt zetten
| B: hoge prijs | B: lage prijs | |
|---|---|---|
| A: hoge prijs | 6 ; 6 | 1 ; 9 |
| A: lage prijs | 9 ; 1 | 3 ; 3 |
- Zonder afspraak kiest ieder “laag”, want dat is altijd beter: uitkomst 3 ; 3.
- Met afspraak allebei hoog: 6 ; 6. Maar dat is een verboden kartel.
- In een duopolie hangt je winst af van wat de ander doet. Zie ook domein F (speltheorie).
Waddenlijn wil in de zomer een hoger tarief vragen aan toeristen en het hele jaar korting geven aan eilandbewoners. Leg uit hoe Waddenlijn zo consumentensurplus afroomt en de winst verhoogt. 2p
Uitwerking
Toeristen met een hoge betalingsbereidheid betalen in de zomer een hogere prijs: een deel van hun consumentensurplus gaat naar Waddenlijn (1). Eilandbewoners met een lagere betalingsbereidheid reizen extra mee tegen het lage tarief: dat levert extra omzet en winst op (1).
Noem een voorwaarde voor prijsdiscriminatie. 1p
Uitwerking
De groepen moeten van elkaar te scheiden zijn (bijvoorbeeld via een bewonerspas), zodat een goedkoop kaartje niet aan een toerist kan worden doorverkocht / de groepen hebben een verschillende betalingsbereidheid.
| B: hoge prijs | B: lage prijs | |
|---|---|---|
| A: hoge prijs | € 1.000 ; € 1.000 | € 200 ; € 1.400 |
| A: lage prijs | € 1.400 ; € 200 | € 500 ; € 500 |
Leg uit welke prijs beide tankstations kiezen als ze niet samenwerken, en waarom een prijsafspraak voor hen aantrekkelijk is maar verboden. 2p
Uitwerking
Zonder samenwerking kiezen ze allebei de lage prijs: wat de ander ook doet, een lage prijs levert ieder meer op (1.400 > 1.000 en 500 > 200). Ze verdienen dan elk € 500 (1). Met een afspraak over een hoge prijs verdienen ze elk € 1.000, maar zo’n prijsafspraak (kartel) is verboden: de ACM beboet dit, omdat consumenten dan te veel betalen (1).
Hoe kan een kapper bij monopolistische concurrentie klanten aan zich binden? 1p
Uitwerking
Productdifferentiatie: een eigen stijl, extra service, een sterk merk of een betere locatie, zodat klanten de kapper als “anders” zien.
In één oogopslag
| 01 | Maximale winst · maximale omzet · break-even | MO = MK · MO = 0 · TO = TK |
| 02 | Winst = (P − GTK) × q | rechthoek tot de GTK-lijn |
| 03 | Monopolie: prijs aflezen op de GO-lijn | niet op het snijpunt MO = MK |
| 04 | Bedrijfstakevenwicht | P = MO = MK = laagste GTK |
| 05 | Prijsdiscriminatie roomt CS af | groepen scheiden |
| 06 | Duopolie zonder afspraak: allebei laag | afspraak = verboden kartel |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
Ook handig: Kosten en opbrengsten, stap 9: Doelstellingen van producenten →
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute