Alles is schaars,
dus je moet kiezen.
Mensen hebben oneindig veel behoeften, maar de middelen om die te vervullen zijn beperkt. Daardoor moet je steeds kiezen. Je leert wat schaarste is, het verschil tussen welvaart en welzijn, rekenen met koopkracht, en wat kiezen kost.
Domein B wordt alleen in het schoolexamen (SE) getoetst en komt niet als losse stof op het centraal examen. In de bundel oefen je het met de leerroutes en de examenroute Schaarste en ruil. De begrippen zijn wel de basis voor de andere domeinen.
Schaarste
Fietsen, pennen, telefoons: ze moeten geproduceerd worden en hebben een prijs.
Een zonsverduistering: komt weinig voor, maar niemand hoeft hem te produceren.
Een schilderij van Rembrandt: er zijn er maar een paar en ze hebben een (hoge) prijs.
Welvaart, welzijn en koopkracht
De koopkracht van het gemiddelde inkomen per inwoner. Meetbaar in geld.
Ook wat niets oplevert in geld: mantelzorg, vrijwilligerswerk, vrije tijd. Minder door vervuiling en uitputting.
Hoe gelukkig je je voelt. Rijk is niet hetzelfde als gelukkig.
Het inkomen in euro’s: wat er op je loonstrook staat.
De stijging van het algemeen prijspeil (consumentenprijsindex).
Wat je met je inkomen kunt kopen. Loon +6%, prijzen +2% → koopkracht +4%.
Sanne (17) werkt 10 uur per week bij de supermarkt voor € 12 per uur. Volgens de nieuwe cao stijgt haar uurloon volgend jaar met 5%. De inflatie wordt geschat op 3%.
Bereken met de vuistregel met hoeveel procent Sannes koopkracht volgend jaar verandert. 2p
Uitwerking
Sannes moeder zorgt een paar uur per week voor oma (mantelzorg). Leg uit dat hierdoor de welvaart in ruime zin stijgt, maar de welvaart in enge zin niet. 2p
Uitwerking
Door de mantelzorg wordt beter voorzien in de behoeften van oma: de welvaart in ruime zin stijgt (1). Er wordt geen inkomen mee verdiend, dus de koopkracht (welvaart in enge zin) verandert niet (1).
Kiezen: opofferingskosten en budgetlijn
Middelen zijn alternatief aanwendbaar: je kunt ze maar één keer gebruiken.
Opofferingskosten = de opbrengst van het beste alternatief dat je níet kiest.
Een uur vrije tijd kost je je uurloon: dat is wat je misloopt.
Een transporteur kiest de vracht van € 450. De opofferingskosten zijn € 400: de vracht die hij laat liggen.
Meer geld naar defensie betekent minder geld voor onderwijs of de zorg.
- Alle combinaties die je precies met je budget kunt kopen.
- Alleen games: 120 ÷ 30 = 4. Alleen kleding: 120 ÷ 20 = 6.
- Punt onder de lijn: geld over. Punt erboven: niet te betalen.
- Meer van het ene betekent minder van het andere: dat zijn de opofferingskosten.
Sanne kan zaterdag een extra dienst van 5 uur draaien. Ze gaat toch naar een festival; het kaartje kost € 45. Hoe hoog zijn de opofferingskosten van het festival in geld? 1p
Uitwerking
Sanne besteedt per maand € 90 aan bioscoopkaartjes (€ 15 per stuk) en lunches op school (€ 6 per stuk). Hoeveel lunches kan ze maximaal kopen als ze 4 keer naar de bioscoop gaat? 2p
Uitwerking
30 ÷ 6 = 5 lunches (1)
In één oogopslag
| 01 | Schaarste: oneindige behoeften, beperkte middelen | kiezen |
| 02 | Welvaart enge zin · ruime zin · welzijn | koopkracht · ook mantelzorg, vrije tijd · geluk |
| 03 | Koopkracht | nominaal − inflatie = reëel |
| 04 | Opofferingskosten | opbrengst van het beste niet-gekozen alternatief |
| 05 | Budgetlijn | alle combinaties precies binnen je budget |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
Ook handig: Welvaart en koopkracht, stap 1: Welvaart en welzijn →
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute