Emotie
en economie.
Mensen gedragen zich niet altijd zoals de theorie voorspelt. Je leert hoe het ultimatumspel werkt, welke rol eerlijkheid en sociale normen spelen, en wat verzonken kosten zijn.
Het ultimatumspel
Rationeel accepteert de respondent alles > 0, dus biedt de aanbieder zo weinig mogelijk.
Snel (aanbieder) doet Sprinter (respondent) een prijsvoorstel voor speedpedelecs. Leg uit welke verdeling tot stand komt als beide streven naar een zo hoog mogelijke eigen opbrengst. (2p) Examen 2024-I
Uitwerking
Sprinter accepteert elk voorstel dat meer oplevert dan € 0 (1). Snel weet dat en biedt het laagste voorstel dat nog net wordt geaccepteerd: de verdeling wordt € 2.499 ; € 1 (1).
Eerlijkheid en sociale normen
- hij het bod oneerlijk vindt
- hij de aanbieder wil straffen
- hij een reputatie wil opbouwen
- hij weigering verwacht
- hij zelf eerlijk wil zijn (norm)
- een lange relatie belangrijk is
Twee aannemers verdelen een opdracht via een ultimatumspel. Onderbouw met een voorbeeld welke invloed een sociale norm kan hebben op het gedrag van beide aannemers. (2p) Examen 2024-II
Uitwerking
Voorbeeld van een norm: bij een gelijke prestatie hoort een gelijke (eerlijke) verdeling (1). De respondent weigert dan een te laag bod; de aanbieder biedt meer om gezichtsverlies te voorkomen (1).
Verzonken kosten
Kosten die al gemaakt zijn en niet meer terug te halen zijn, omdat de investering alleen voor dit ene doel bruikbaar is.
Je betaalde € 120, niet terug te krijgen. Het regent en je bent ziek. De € 120 ben je kwijt, of je nu gaat of niet: verzonken. Beslis alleen op wat je nú nog wint of verliest.
Een bakkerij koopt een oven die alleen de koekjes van één supermarkt kan bakken. Stopt die supermarkt, dan is de oven bijna niets meer waard.
wie al veel heeft geïnvesteerd, stapt niet snel uit: de ander kan erop vertrouwen. Werkt als zelfbinding.
de investering is verloren bij verandering: bedrijven blijven bij oude (vervuilende) techniek.
Aziatische restaurants laten Nederlandse koks omscholen tot specialiteitenkok. Leg uit dat bij deze omscholing sprake is van verzonken kosten voor de sector. (2p) Examen 2023-I
Uitwerking
Als omgeschoolde koks het gewenste niveau niet bereiken, kunnen ze niet als kok in deze restaurants worden ingezet (1). De scholingskosten kunnen dan op geen andere manier worden terugverdiend (1).
Zuidland heeft al zuiveringsinstallaties gebouwd. Leg uit dat deze verzonken kosten de samenwerking met Nolandia bevorderen. 2p
Uitwerking
De kosten van de installaties zijn al gemaakt; het heeft voor Zuidland geen zin meer om terug te vallen op vervuilen (1). Nolandia kan er daardoor op vertrouwen dat Zuidland zich aan strenge regels houdt (1).
Een visserijbedrijf heeft dure sleepnetten voor bodemvisserij gekocht. Leg uit dat deze verzonken kosten een afspraak over een verbod moeilijker maken. 2p
Uitwerking
De sleepnetten zijn al betaald en alleen bruikbaar voor bodemvisserij: bij een verbod is de investering verloren (1). Het bedrijf zal zich daarom hard tegen een verbod verzetten, zodat de afspraak moeilijk tot stand komt (1).
Opgave: Trapper en Accu-X
Fietsfabrikant Trapper wil accu’s kopen bij Accu-X. Een accu is voor Trapper maximaal € 400 waard; Accu-X wil minimaal € 250 ontvangen. Trapper doet één bod, Accu-X accepteert of weigert. De opbrengst voor Trapper is 400 − bod, voor Accu-X bod − 250.
Vul in: “Het ultimatumspel is een …(1)… spel: eerst doet de …(2)… een voorstel, daarna kiest de …(3)…. Als die …(4)…, krijgen beide niets.” 2p
Uitwerking
(1) sequentieel · (2) aanbieder · (3) respondent · (4) weigert
Bereken de opbrengsten bij een bod van € 325. 1p
Uitwerking
Trapper kan € 260, € 325 of € 390 bieden. Leg uit welke verdeling tot stand komt als beide rationeel handelen. 2p
Uitwerking
Accu-X accepteert elk bod boven € 250, want een opbrengst groter dan 0 is beter dan niets (1). Trapper weet dat en doet het laagste bod (€ 260): de verdeling wordt 140 ; 10 (1).
Geef een reden waarom Accu-X het bod van € 260 toch weigert. 1p
Uitwerking
Accu-X vindt de verdeling oneerlijk (norm van eerlijk delen) en wil Trapper straffen / wil laten zien dat het bij volgende onderhandelingen niet met zich laat sollen.
Leg uit waarom aanbieders in de praktijk vaak een hoger bod doen. 2p
Uitwerking
Respondenten weigeren in de praktijk vaak een bod dat zij oneerlijk vinden, ook al krijgen ze dan niets (1). De aanbieder verwacht dat en doet een hoger bod, zodat de kans op weigering kleiner wordt (1).
In één oogopslag
| 01 | Ultimatumspel: sequentieel | respondent accepteert alles > 0 |
| 02 | Rationeel | aanbieder biedt het minimum |
| 03 | In de praktijk eerlijker | weigeren, straffen, sociale norm |
| 04 | Verzonken kosten | al gemaakt, specifiek, niet terug te verdienen |
| 05 | Positief: vertrouwen · negatief: vastzitten | zelfbinding |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute