Wie betaalt de rekening
als het misgaat?
De overheid regelt verzekeringen die de markt niet goed aanbiedt. Je leert de vormen van solidariteit, het verschil tussen waardevast en welvaartsvast, en hoe je de regelingen indeelt in volksverzekeringen, werknemersverzekeringen en sociale voorzieningen.
Solidariteit en de AOW
iedereen betaalt dezelfde premie, wie pech heeft krijgt een uitkering · laag risico betaalt mee voor hoog risico (de BOB aan tafel)
premie naar inkomen · hoge inkomens betalen meer voor dezelfde dekking
werkenden betalen de AOW van ouderen · verplicht
uitkering +0% · prijzen +3%
koopkracht −3%
uitkering +3% (= inflatie) · prijzen +3%
koopkracht 0%
uitkering +5% (= cao-lonen) · prijzen +3%
koopkracht +2%
weinig keuzevrijheid en kans op moral hazard. Daarom: eigen risico, controles, sollicitatieplicht bij de WW.
Het stelsel in één tabel
| Voor wie? | Financiering | Regelingen | |
|---|---|---|---|
| Volksverzekeringen | alle inwoners | premies (via de belastingaangifte) | AOW (ouderdom), Anw (nabestaanden), Wlz (langdurige zorg) |
| Werknemersverzekeringen | werknemers in loondienst | premies via de werkgever | WW (werkloosheid), Ziektewet (max. 2 jaar), WIA (arbeidsongeschikt) |
| Sociale voorzieningen | wie te weinig inkomen heeft | belastingen (algemene middelen) | bijstand, Wajong, toeslagen |
| Regeling | |
|---|---|
| Fatima (68) werkte nooit buitenshuis | AOW · volksverzekering |
| Tom (35) wordt ontslagen | WW · werknemersverzekering |
| Ruud (50) is na twee jaar ziekte grotendeels arbeidsongeschikt | WIA · werknemersverzekering |
| Ayla (19) heeft sinds haar geboorte een beperking | Wajong · voorziening |
| Sanne (40) heeft geen werk, geen WW en geen spaargeld | bijstand · voorziening |
Werkenden in loondienst zijn verplicht verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid; de ontvangen premies betalen de uitkeringen van dat jaar. Vul in: deze verzekering is een …(1)… verzekering, gefinancierd via het …(2)…; de verplichting is een vorm van …(3)… om …(4)… te voorkomen. (2p) Examen 2023-I
Uitwerking
(1) sociale · (2) omslagstelsel (1) · (3) collectieve dwang · (4) averechtse selectie (1)
De zzp’er: zelf regelen
vrijwillig, vaak duur · averechtse selectie · verzekeraar vraagt een gezondheidsverklaring
25–50 zzp’ers die elkaar kennen · schenking bij ziekte, maximaal 2 jaar · geen asymmetrische informatie
werknemer wordt arbeidsongeschikt → WIA · onverzekerde zzp’er → geen uitkering · verschil in secundair inkomen groeit
Zelf oefenen
Deel in als volksverzekering, werknemersverzekering of sociale voorziening: a AOW · b WW · c Ziektewet · d WIA · e bijstand · f Wajong. 3p
Uitwerking
a volksverzekering · b, c en d werknemersverzekering · e en f sociale voorziening
Leg het verschil uit tussen een sociale verzekering en een sociale voorziening. 2p
Uitwerking
Een sociale verzekering wordt gefinancierd met premies; wie premie heeft betaald, heeft recht op een uitkering als het risico optreedt (1). Een sociale voorziening wordt betaald uit belastingen en is bedoeld voor wie te weinig inkomen heeft (1).
Leg uit dat er bij de WW sprake is van solidariteit. 2p
Uitwerking
Alle werknemers betalen (via de werkgever) WW-premie, ook als ze nooit werkloos worden (1). Wie werkloos wordt, ontvangt een uitkering die wordt betaald door de premie van werkenden (1).
De cao-lonen stijgen met 4%, de prijzen met 3%. Vergelijk de koopkracht van AOW’ers bij een welvaartsvaste en een waardevaste AOW. 2p
Uitwerking
Welvaartsvast: AOW +4%, prijzen +3% → koopkracht ongeveer +1% (1). Waardevast: AOW +3% → koopkracht gelijk (0%); welvaartsvast laat AOW’ers meedelen in de welvaartsgroei van werkenden (1).
Leg uit dat er bij een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers averechtse selectie kan optreden. 2p
Uitwerking
Vooral zzp’ers met een hoog risico sluiten de verzekering af; gezonde zzp’ers vinden de premie te hoog (1). De verzekeraar kan dat niet goed zien en moet de premie verhogen, waardoor nog meer goede risico’s afhaken (1).
Leg uit waarom er bij een broodfonds weinig moral hazard is. 2p
Uitwerking
De deelnemers kennen elkaar en houden elkaar in de gaten (sociale controle) (1). Wie zich onterecht ziek meldt, benadeelt bekenden en schaamt zich; daardoor is de kans op misbruik klein (1).
In één oogopslag
| 01 | Kans-, inkomens- en generatiesolidariteit | verplicht via de overheid |
| 02 | Waardevast = prijzen · welvaartsvast = lonen | koopkracht |
| 03 | Volksverzekering | iedereen, premies |
| 04 | Werknemersverzekering | loondienst, premies via werkgever |
| 05 | Sociale voorziening | belasting, alleen bij behoefte |
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute