Centraal examen economie · Goede tijden, slechte tijden
Wat helpt tegen werkloosheid?
Twee routes.
Bij elke soort werkloosheid hoort een eigen maatregel. Je leert de juiste maatregel kiezen en de werking uitleggen in een keten van oorzaak en gevolg.
havoDomein I · Goede tijden, slechte tijdenI6
A
Twee routes
Route 1 · Conjunctureel: stimuleer de bestedingen
belasting ↓ · overheidsuitgaven ↑ · rente ↓→bestedingen ↑→productie ↑→vraag naar arbeid ↑→conjuncturele werkloosheid ↓
Route 2 · Structureel: maak produceren goedkoper
loonmatiging · apt ↑→loonkosten per product ↓→concurrentiepositie en winst ↑→export · investeringen ↑→structurele werkloosheid ↓
1
Tegen welke soort werkloosheid helpt elke maatregel?
Uitwerking
| Werkt tegen | Waarom | |
|---|---|---|
| Belastingen verlagen | conjunctureel (en structureel) | besteedbaar inkomen ↑ → bestedingen ↑. Ook: looneisen ↓ en arbeidsaanbod ↑ |
| Overheidsuitgaven verhogen | conjunctureel | bestedingen ↑ → productie ↑ → vraag naar arbeid ↑ |
| Rente verlagen | beide | lenen goedkoper → C en I ↑, en investeringen in capaciteit worden rendabeler |
| Loonmatiging | structureel kwantitatief | loonkosten per product ↓ → concurrentiepositie ↑ → export en investeringen ↑ |
| Ploegendiensten | structureel kwantitatief | machines draaien langer → kapitaalkosten per product ↓, en meer ploegen = meer banen |
| Herscholing | structureel kwalitatief | de kennis van werklozen past weer bij de vacatures |
| Reis- en verhuiskostenvergoeding | kwalitatief (regionaal) | mobiliteit ↑ → vacatures verder weg worden vervuld |
| Betere vacaturesites, meer stages | frictie | vraag en aanbod vinden elkaar sneller → zoektijd ↓ |
B
Loonkosten per product
loonkosten per product = loonkosten per werknemer / arbeidsproductiviteit% Δ ≈ % Δ loon − % Δ apt
Stijgt het loon minder dan de arbeidsproductiviteit? Dan dalen de loonkosten per product. Dat heet loonmatiging.
1
Het loon stijgt met 4%, de arbeidsproductiviteit met 1,5%. En met indexcijfers: loonpeil 120, arbeidsproductiviteit 110. Wat gebeurt er met de loonkosten per product?
Uitwerking
procenten: 4 − 1,5 ≈ +2,5% (precies: 1,04 / 1,015 = 1,0246)
indexcijfers: 120 / 110 × 100 = 109,1
De loonkosten per product stijgenindexcijfers: 120 / 110 × 100 = 109,1
loon stijgt harder dan apt→loonkosten per product ↑→prijzen ↑→concurrentiepositie ↓
In België worden de lonen automatisch aangepast aan de inflatie. De loonkosten per product stijgen daar sneller dan in de buurlanden. Examen 2021-III
a
Wat doet deze koppeling met de koopkracht van Belgische werknemers? (1p)
Uitwerking
Gelijk: de lonen stijgen even snel als de prijzen.
b
Leg uit dat dit systeem de internationale concurrentiepositie kan verslechteren. (2p)
Uitwerking
Als de lonen in België sneller stijgen dan de arbeidsproductiviteit (en dan in andere landen), stijgen de loonkosten per product en de verkoopprijzen sneller. Belgische bedrijven kunnen daardoor slechter concurreren.
c
Loonpeil NL 133,2 en Duitsland 131,9. Arbeidsproductiviteit NL 102,5 en Duitsland 100,3. Toon aan dat de loonkosten per product in Nederland lager zijn. (2p)
Uitwerking
NL: 133,2 / 102,5 × 100 = 130,0
D: 131,9 / 100,3 × 100 = 131,5
130,0 < 131,5: lager in NederlandD: 131,9 / 100,3 × 100 = 131,5
C
Ketens in examentaal
Gebruik verbindingswoorden: waardoor, hierdoor, dus.
a
Minimumloon: meer of minder werk? Examen 2018-I
Uitwerking
minimumloon ↑→lonen stijgen meer dan de apt→loonkosten per product ↑→automatiseren · concurrentiepositie ↓→werkgelegenheid ↓
Het examen kan ook de andere kant vragen: minimumloon ↑ → bestedingen ↑ → productie ↑ → werkgelegenheid ↑.
b
De arbeidskorting gaat omhoog. Langs welke twee routes stijgt de vraag naar arbeid? Examen 2023-II
Uitwerking
Via de bestedingen
arbeidskorting ↑→nettoloon ↑→koopkracht ↑→binnenlandse vraag ↑→vraag naar arbeid ↑
Via de loonkosten
arbeidskorting ↑→looneisen gematigd→concurrentiepositie ↑→export ↑→vraag naar arbeid ↑
c
De belasting op arbeid is verlaagd. Leg uit dat de vraag naar arbeid kan stijgen. (2p) Examen 2022-III
Uitwerking
belasting op arbeid ↓→besteedbaar inkomen ↑→vraag naar producten ↑→productie ↑→vraag naar arbeid ↑
ZO SCHRIJF JE HET OPDoor de lagere belasting op arbeid stijgt het besteedbaar inkomen, waardoor de vraag naar producten stijgt. Hierdoor stijgt de productie en daardoor kan de vraag naar arbeid stijgen.
Ook goed: lagere belasting → lagere looneisen → concurrentiepositie ↑ → productie ↑ → vraag naar arbeid ↑.
d
Tanzania investeert in technologie die de apt van cashewboeren verhoogt. Leg uit dat dit op lange termijn tot meer werk kan leiden. (2p) Examen 2024-II
Uitwerking
apt ↑→loonkosten per product ↓→exportprijzen ↓→concurrentiepositie ↑→export en productie ↑→werkgelegenheid ↑
ZO SCHRIJF JE HET OPDoor de investeringen dalen de loonkosten per product, waardoor de prijzen van exportgoederen kunnen dalen en de internationale concurrentiepositie verbetert. Hierdoor kan de export toenemen, waardoor de productie stijgt en de vraag naar arbeid toeneemt.
Samenvatting
In één oogopslag
| 01 | Conjuncturele werkloosheid: stimuleer de bestedingen | belasting ↓ · O ↑ · rente ↓ |
| 02 | Structureel kwantitatief: maak produceren goedkoper | loonmatiging · apt ↑ |
| 03 | Structureel kwalitatief | herscholing · mobiliteit |
| 04 | Frictie | betere vacaturesites, stages |
| 05 | Loonkosten per product | % loon − % apt |
OEFEN DIT IN DE BUNDEL
Snap je het? Doe het nu zelf, met de coach erbij.
Je hebt de uitleg gelezen. In de leerroute van de bundel neemt de coach je stap voor stap mee, met bewegende grafieken en een vraag bij elke stap. Daarna oefen je met examenopgaven en een antwoordmodel.
De leerroutes zitten in de bundel, je opent ze met je inlogcode. Nog geen bundel? Bekijk de bundel · Probeer gratis een leerroute